caren

4 oktober 2013

U dient nuchter te blijven!

Ik schrijf veel informatie voor patiënten, vooral folders en webteksten. Dat betekent dat ik bronteksten krijg van specialisten. Bij veel teksten (niet alle!) is het schrikken geblazen.
Als ik zo’n tekst onder handen neem, vis ik er eerst de juiste boodschap uit. Welke dat is, hangt af van het onderwerp. Gaat het om een bepaalde aandoening, dan moet mijn tekst antwoord geven op de vraag: ‘Wat moet de patiënt weten om zo goed mogelijk met zijn of haar aandoening om te gaan?’ Gaat het om een ingreep, dan luidt de vraag: ‘Wat moet de patiënt weten om deze ingreep zo goed mogelijk te doorstaan? Hoe kan hij of zij zich het beste voorbereiden? Wat mag hij of zij van de ingreep verwachten?’ En bij het beantwoorden van die vragen richt ik me tot een lezer die geen medische kennis heeft en over een gemiddelde leesvaardigheid beschikt.
Laten we eens kijken naar een zin die er op het eerste gezicht best mee door kan, maar die in werkelijkheid levensgevaarlijk is.

U dient nuchter te blijven vanaf twee uur voor de operatie.

Wat als eerste opvalt, is het oubollige ‘u dient’. Het is niet alleen een vrij ouderwetse en (in 2013) overdreven deftige uitdrukking, maar hij heeft ook iets vingerzwaaierigs. ‘Pas op, jij domme patiënt! Je hebt maar te doen wat ik zeg!’ Vreemd genoeg is het woord ‘moeten’ veel duidelijker én neutraler. Maar als ik dat gebruik, staat het mooier als ik meteen de zinsvolgorde verander.

Vanaf twee uur voor de operatie moet u nuchter blijven.

Maar wat is nuchter? Veel mensen denken dat het voldoende is als ze even het bier, de jenever of de wodka laten staan. Of op zijn minst niet heel erg dronken in het ziekenhuis verschijnen. Omdat de artsen en verpleegkundigen zéker het woord ‘nuchter’ zullen hanteren, mag ik het niet zomaar uit de tekst weglaten. Ik moet het dus uitleggen.

Vanaf twee uur voor de operatie moet u nuchter blijven. Dat wil zeggen dat u niets mag eten en/of drinken.

Wacht eens: als ik de boel nóg wat herschik, kan ik ‘moeten’ vervangen door ‘mogen’. Dat klinkt meteen een stuk vriendelijker.

Vanaf twee uur voor de operatie mag u niets meer eten en/of drinken. Dat noemen we nuchter blijven.

Zijn we er al? Nee. Want wat is ‘twee uur voor de operatie’? Stel: ik word om 15.00 uur geopereerd. Moet ik dan om 13.00 uur of om 14.00 uur ophouden met eten en drinken? Een patiënt die kiest voor 14.00 uur (Dat is toch twee uur? En vóór de operatie? Nou dan!) en trouwhartig meldt dat hij of zij nuchter is, hangt een groot gevaar boven het hoofd: braaksel in de longen, met een longontsteking als gevolg. Dus wordt het dit:

De laatste twee uren voor de operatie mag u niets meer eten en/of drinken. Dat noemen we nuchter blijven.*

Vermenigvuldig dit proces met 350, en je krijgt een beeld van het aantal afwegingen dat ik gemiddeld per voorlichtingsfolder maak. En dan heb ik het nog niet eens over de structuur, die ook van cruciaal belang is en vaak totaal herzien moet worden. Anderzijds is de automatische piloot intussen – na vele honderden folders – goed getraind.

Als een folder af is, slaak ik een zucht van verlichting. Op dat moment ben ik meestal tevreden over het resultaat. Maar die tevredenheid verwatert snel. Dat komt doordat elke folder een compromis is. Heel wat (niet alle!) artsen vinden het maar niks dat hun vakgebied ineens zo simpel wordt voorgesteld. Ze eisen driftig dat ik al het geschrapte Latijn terugzet, en als ze heel chagrijnig van me worden, moeten er zelfs nog wat termen bij. Dat levert wel eens schermutselingen op. Het eindigt vaak met een beetje geven en nemen, waarbij ik vurig hoop dat de folder bij de volgende herziening weer een beetje leesbaarder en duidelijker ‘mag’ worden. Veranderingen hebben nu eenmaal tijd nodig.
Daar staat tegenover dat veel artsen juist blij zijn. Ze zien wat er met hun tekst is gebeurd, en bewonderen het vakmanschap. Dan ontstaat echte samenwerking.

Maar wat vindt de patiënt eigenlijk, voor wie het allemaal bedoeld is? Tja… (dit is een cliffhanger; morgen verder!)

 

* Ter geruststelling: ik sloop gemiddeld éénderde uit al mijn teksten. Dus is het niet erg als er ook stukjes zijn die langer worden.



1 reactie :


  1. 5 oktober 2013, 01:52

    […] waren we gebleven? Bij de patiënten; de mensen om wie het allemaal hoort te gaan in de geneeskunde. Daar horen u en […]


Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *